Doanh nghiệp năng lượng mới có vốn đầu tư nước ngoài vào Việt Nam: 4 vấn đề cốt lõi cần xác định trước khi đầu tư năm 2026

byVanzbon2026-04-072026-04-09Thuế và Kế Toán

Rủi ro lớn nhất đối với dự án năng lượng mới có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam không nằm ở chỗ chính sách thiếu thân thiện, mà ở việc triển khai quá vội khi chưa nắm rõ quy định mới, để rồi chỉ sau khi thành lập công ty mới nhận ra rằng dự án về cơ bản không thể triển khai. Thị trường năng lượng mới của Việt Nam đang trải qua quá trình chuyển đổi sâu sắc từ mô hình do chính sách dẫn dắt sang mô hình do thị trường dẫn dắt. Loạt quy định dày đặc được ban hành trong giai đoạn 2024–2025 đã thay đổi tận gốc logic gia nhập thị trường. Trước khi bắt đầu bất kỳ công việc thực chất nào, trước hết bạn cần hoàn tất bốn đánh giá cốt lõi dưới đây.

Nếu bạn đã hoàn tất bốn đánh giá dưới đây và quyết định tiếp tục triển khai đăng ký, có thể tham khảo thêm hướng dẫn đi kèm của chúng tôi: 【Năm 2026, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thành lập công ty năng lượng mới tại Việt Nam như thế nào?】

Dự án của bạn đã được đưa vào quy hoạch PDP8 hay chưa: đây là ngưỡng bắt buộc đầu tiên đối với đầu tư năng lượng mới tại Việt Nam

Tại Việt Nam, dự án năng lượng mới chưa được đưa vào Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (PDP8) sẽ không có căn cứ pháp lý để được chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời cũng không thể khởi động các bước phê duyệt tiếp theo. Đây là rào cản mà phần lớn doanh nghiệp Trung Quốc thường bỏ qua nhất ở giai đoạn đầu thâm nhập thị trường.

1.1 Mục tiêu điện mặt trời tăng gần 4 lần, lưu trữ năng lượng tăng hơn 3.000%: quy mô công suất trong PDP8 điều chỉnh

Ngày 15/4/2025, Thủ tướng Chính phủ Việt Nam ký Quyết định số 768/QĐ-TTg, chính thức phê duyệt PDP8 điều chỉnh và thực hiện các điều chỉnh lớn đối với quy hoạch trước đó.

Mục tiêu công suất điện mặt trời tập trung được nâng mạnh từ 8,736 triệu kW lên 34,014 triệu kW; mục tiêu điện gió trên bờ và gần bờ được nâng lên mức 26.066–38.029 MW.
Mục tiêu lưu trữ bằng pin tăng vọt từ 300 MW lên 10.000–16.300 MW, tương đương mức tăng hơn 3.000%.
Điện hạt nhân cũng được đưa trở lại quy hoạch. Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2 dự kiến vận hành trong giai đoạn 2030–2035, bổ sung 4.000–6.400 MW công suất nền.

1.2 Điện gió ngoài khơi lùi thời điểm hòa lưới thêm 5 năm: mục tiêu 2030 được dời sang 2035

Việc lùi mốc thời gian đối với điện gió ngoài khơi là thay đổi đáng chú ý nhất trong PDP8 điều chỉnh. Mục tiêu 6.000 MW trước năm 2030 đã được dời sang năm 2035, và quy hoạch điều chỉnh lại đặt mục tiêu trong khoảng 6.000–17.032 MW. Điều này tác động trực tiếp đến các nhà đầu tư điện gió ngoài khơi đang kỳ vọng hòa lưới trước năm 2030 và buộc họ phải đánh giá lại khung thời gian của dự án.

1.3 Khuyến nghị hành động

Trước khi bỏ bất kỳ khoản vốn thực chất nào, trước tiên hãy xác nhận dự án có nằm trong quy mô công suất quy hoạch và hạn ngạch khu vực theo PDP8 điều chỉnh hay không.
Dù quy mô công suất quy hoạch cho điện gió trên bờ và điện mặt trời tập trung đã tăng mạnh, việc lựa chọn địa điểm vẫn chịu ràng buộc bởi hạn ngạch cấp tỉnh.
Đối với điện gió ngoài khơi, cần đánh giá lại khung thời gian hòa lưới; kế hoạch vận hành thương mại trước năm 2030 nên được xem là chưa chắc chắn.

Cơ chế mua bán điện tại Việt Nam đã chuyển từ giá cố định sang định giá theo thị trường: kỷ nguyên FiT đã khép lại, cơ chế DPPA đã mở ra

Mô hình lợi nhuận dựa trên mức giá mua điện cố định (FiT) với dòng tiền tương đối chắc chắn đã chính thức chấm dứt. Trong năm 2025, Việt Nam liên tiếp ban hành nhiều nghị định quan trọng, làm thay đổi một cách cấu trúc các quy tắc giao dịch điện. Nhà đầu tư vì vậy phải xây dựng lại mô hình tài chính theo khung mới này.

2.1 Rủi ro truy thu FiT: EVN đã truy thu tiền điện từ 173 dự án, liên quan tới tổng vốn đầu tư khoảng 13 tỷ USD

Từ cuối năm 2024 đến đầu năm 2025, cơ quan thanh tra của Chính phủ Việt Nam phát hiện một số dự án hưởng mức giá điện cao không tuân thủ đúng quy định. EVN sau đó bắt đầu truy thu thêm 57,70 triệu USD tiền điện. Có 173 dự án điện mặt trời và điện gió đối mặt với rủi ro tài chính; mức FiT của các dự án bị ảnh hưởng giảm từ 24% đến 47%, tác động đến hơn 3.600 MW điện mặt trời đã xây dựng và 160 MW điện gió, với tổng vốn đầu tư của các dự án năng lượng tái tạo liên quan vào khoảng 13 tỷ USD.

Thông điệp cốt lõi từ sự việc này là: mô hình từng phụ thuộc vào FiT không còn bền vững; định giá theo cơ chế thị trường là xu hướng không thể đảo ngược.

2.2 Nghị định 58: giá thị trường thay thế giá cố định, bảo đảm 80% sản lượng điện theo hợp đồng

Nghị định số 58/2025/NĐ-CP ban hành ngày 03/3/2025 đã đưa ra các quy định mới đối với phát triển năng lượng tái tạo theo Luật Điện lực: giá điện phải được xác định thông qua cơ chế cạnh tranh, và giá bán điện cho tiêu dùng trong nước không được vượt quá mức trần do Bộ Công Thương quy định. Đối với dự án bán điện lên lưới điện quốc gia, trong thời gian hoàn trả vốn gốc (không quá 15 năm), dự án có thể được bảo đảm tối thiểu 80% sản lượng điện theo hợp đồng — ngoại trừ các trường hợp phát sinh từ lỗi của dự án, nhu cầu phụ tải hoặc tình trạng của hệ thống điện.

2.3 Nghị định 57: cơ chế DPPA cho phép bán điện trực tiếp cho doanh nghiệp mà không phải đi qua EVN

Nghị định số 57/2025/NĐ-CP có hiệu lực cùng ngày đã thiết lập cơ chế Thỏa thuận mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn, cho phép dự án năng lượng mới vượt qua mô hình một người mua duy nhất của EVN để bán điện trực tiếp cho doanh nghiệp công nghiệp với mức giá mang tính thị trường hơn.

Nghị quyết số 253/2025/QH15 (được thông qua ngày 11/12/2025 và có hiệu lực từ 01/3/2026) tiếp tục mở rộng phạm vi chủ thể tham gia DPPA, bổ sung thêm khu công nghiệp, khu kinh tế, trung tâm dữ liệu và đơn vị vận hành trạm sạc xe điện vào nhóm khách hàng năng lượng trọng yếu, đồng thời bãi bỏ trần giá đối với mô hình DPPA đấu nối vật lý, qua đó khôi phục đáng kể tính linh hoạt về mặt thương mại, đặc biệt có lợi cho các dự án điện mặt trời mái nhà.

2.4 Khuyến nghị hành động

Xác định dự án phù hợp hơn với lộ trình DPPA hay với mô hình bán điện hòa lưới truyền thống.

Kiểm tra xem mô hình tài chính về giá điện đã tính đến biên độ biến động của cơ chế định giá theo thị trường hay chưa.

Đánh giá dữ liệu lịch sử về cắt giảm công suất tại khu vực dự án để lượng hóa rủi ro hạn chế phát điện.

Quy định về tỷ lệ sở hữu nước ngoài trong lĩnh vực năng lượng mới tại Việt Nam: dự án phát điện có thể sở hữu 100%, điện gió ngoài khơi bị giới hạn ở mức 95%

Nhìn từ góc độ cụm ngành, phía Bắc (với hạt nhân là Bắc Ninh và Hải Phòng) vẫn là khu vực ưu tiên hàng đầu cho doanh nghiệp sản xuất điện tử, nơi chuỗi cung ứng hỗ trợ và nguồn công nhân lành nghề tập trung rõ nhất. Phía Nam (lấy TP. Hồ Chí Minh làm trung tâm) phù hợp hơn với các dự án có nhu cầu vận hành phức hợp hoặc định vị như trụ sở khu vực. Các khu công nghệ cao thích hợp với doanh nghiệp có chức năng R&D hoặc định vị sản xuất giá trị gia tăng cao và đồng thời đáp ứng điều kiện tiếp nhận. Miền Trung hiện vẫn chưa tạo được mức độ tập trung đủ mạnh, phù hợp hơn để đưa vào danh sách đánh giá dự phòng hơn là lựa chọn số một.

3.1 Dự án phát điện thông thường có thể do nhà đầu tư nước ngoài sở hữu 100%

Theo Luật Đầu tư của Việt Nam và Nghị định số 31/2021/NĐ-CP hướng dẫn thi hành, Việt Nam áp dụng cơ chế danh mục hạn chế tiếp cận thị trường. Hoạt động phát điện (mã VSIC 3511) không thuộc nhóm ngành có giới hạn về tỷ lệ sở hữu, vì vậy về nguyên tắc nhà đầu tư nước ngoài được phép sở hữu 100% doanh nghiệp phát điện.

3.2 Điện gió ngoài khơi: trần sở hữu nước ngoài 95% và phải liên doanh với doanh nghiệp nhà nước

Theo Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, dự án điện gió ngoài khơi chịu các giới hạn rõ ràng về tỷ lệ sở hữu nước ngoài:

Trần sở hữu nước ngoài: 95%
Yêu cầu về đối tác trong nước: phải liên doanh với doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp do Nhà nước chi phối, trong đó phía Việt Nam nắm tối thiểu 5%
Yêu cầu về kinh nghiệm: phải có ít nhất một dự án tương tự đã được phát triển trước đó
Yêu cầu tài chính: vốn chủ sở hữu không thấp hơn 15% tổng vốn đầu tư, phần góp vốn chủ sở hữu không thấp hơn 20% vốn góp cam kết
Thẩm tra an ninh: phải có văn bản chấp thuận của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Bộ Ngoại giao

3.3 Dự án năng lượng mới công nghệ cao: có thể nhận IRC trong 15 ngày theo thủ tục đầu tư đặc biệt

Luật sửa đổi số 57/2024/QH15 có hiệu lực từ ngày 15/01/2025 đã thiết lập thủ tục đầu tư đặc biệt cho các dự án trong ngành bán dẫn và công nghệ cao, cho phép nhận Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC) trong vòng 15 ngày sau khi được ban quản lý khu công nghiệp/khu công nghệ cao chấp thuận. Đối với dự án năng lượng mới có yếu tố công nghệ cao, việc có được áp dụng thủ tục này hay không cần được đánh giá tổng hợp dựa trên danh mục ngành, tính chất khu vực đầu tư và cách hiểu của cơ quan có thẩm quyền.

3.4 Khuyến nghị hành động

Trước khi chốt cấu trúc đầu tư, trước hết hãy xác định rõ loại hình dự án.
Điện gió ngoài khơi bắt buộc phải liên doanh với doanh nghiệp nhà nước, giới hạn sở hữu nước ngoài ở mức 95% và phải vượt qua quá trình thẩm tra an ninh của nhiều bộ, ngành.
Đối với dự án liên quan đến đảo, ven biển, khu vực biên giới hoặc vùng nhạy cảm, nên thực hiện đánh giá sơ bộ về an ninh ngay từ đầu.

Nút thắt hấp thụ của lưới điện Việt Nam: đánh giá thực tế về rủi ro cắt giảm công suất và cơ hội lưu trữ năng lượng

Năng lực hấp thụ của lưới điện là biến số rủi ro dễ bị đánh giá thấp nhất trong đầu tư năng lượng mới tại Việt Nam. Dự án có thể xây xong, nhưng nếu điện không truyền tải được hoặc không bán được thì lợi suất đầu tư sẽ không thể hình thành.

4.1 Công suất lắp đặt chiếm 28% nhưng sản lượng thực tế chỉ 12%: số liệu thật về rủi ro cắt giảm công suất

Hiện tổng công suất lắp đặt của Việt Nam vào khoảng 87.600 MW, trong đó năng lượng tái tạo chiếm khoảng 28% công suất lắp đặt nhưng chỉ đóng góp khoảng 12% sản lượng điện thực tế — cho thấy vấn đề cắt giảm công suất rất đáng kể. Trong 10 tháng đầu năm 2025, hệ số công suất trung bình của các dự án điện mặt trời chỉ khoảng 15%, và rủi ro bị cắt giảm đặc biệt nổi bật trong mùa thủy điện phát cao.

4.2 Khoảng trống đầu tư lưới điện 18,1 tỷ USD: cơ hội mới cho vốn tư nhân

PDP8 điều chỉnh yêu cầu tổng vốn đầu tư khoảng 134,7 tỷ USD đến năm 2030, trong đó riêng lưới truyền tải chiếm khoảng 18,1 tỷ USD. Chính phủ đã công khai kêu gọi khu vực tư nhân tham gia đầu tư các dự án truyền tải điện — một lĩnh vực trước đây chủ yếu do doanh nghiệp nhà nước nắm giữ. Đây là cửa sổ cơ hội mới đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Nghị quyết số 253/2025/QH15 đưa vào cơ chế điều chỉnh quy hoạch điện linh hoạt hơn, cho phép cơ quan quản lý cấp tỉnh cập nhật nội dung quy hoạch mà không cần thay đổi mục tiêu chiến lược hay tổng công suất lắp đặt, đồng thời không phải lập báo cáo đánh giá môi trường chiến lược. Quy trình phê duyệt vì thế đang được đơn giản hóa và đẩy nhanh.

4.3 Điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng: các cơ hội ưu tiên trong môi trường chính sách hiện nay

Ngày 30/3/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 10/CT-TTg, đặt mục tiêu trong năm 2026 có khoảng 10% trụ sở cơ quan và 10% hộ gia đình lắp đặt, sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản tự tiêu. Bộ Công Thương hiện cũng đang xem xét nâng tỷ lệ điện mặt trời mái nhà được phát lên lưới từ mức trần 20% hiện nay lên 50%, điều này sẽ cải thiện đáng kể hiệu quả kinh tế của các dự án điện mặt trời mái nhà.

Các dự án lưu trữ năng lượng cũng rất đáng được ưu tiên xem xét — trong PDP8 điều chỉnh, mục tiêu pin lưu trữ đã tăng mạnh từ 300 MW lên 10.000–16.300 MW, đồng thời Nghị quyết 253 cũng cho phép bổ sung các dự án pin lưu trữ. Những dự án năng lượng mới có tích hợp lưu trữ vì thế có thể được hưởng mức độ thuận lợi cao hơn trong quá trình phê duyệt.

4.4 Khuyến nghị hành động

Đối với các dự án điện mặt trời mặt đất quy mô lớn và điện gió trên bờ, cần đặc biệt đánh giá năng lực truyền tải của khu vực cùng dữ liệu lịch sử về cắt giảm công suất.
Trong bối cảnh chính sách hiện tại, các dự án điện mặt trời mái nhà và lưu trữ năng lượng chịu ít ràng buộc hơn từ lưới điện, phù hợp hơn để trở thành điểm khởi đầu ưu tiên đối với công ty một thành viên và nhà đầu tư quy mô vừa và nhỏ.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Q1: Trần sở hữu nước ngoài đối với điện gió ngoài khơi tại Việt Nam là bao nhiêu?

Theo Nghị định số 58/2025/NĐ-CP, trần sở hữu nước ngoài là 95%, đồng thời dự án phải liên doanh với doanh nghiệp nhà nước hoặc doanh nghiệp do Nhà nước chi phối nắm tối thiểu 5% vốn.

Q2: PDP8 điều chỉnh đã thay đổi mục tiêu công suất điện mặt trời như thế nào?

Quyết định số 768/QĐ-TTg đã nâng mục tiêu điện mặt trời tập trung từ 8,736 triệu kW lên 34,014 triệu kW, tương đương gần gấp bốn lần mục tiêu ban đầu.

Q3: Cơ chế DPPA của Việt Nam là gì và có ý nghĩa gì đối với dự án năng lượng mới?

Cơ chế DPPA (thỏa thuận mua bán điện trực tiếp) được thiết lập theo Nghị định số 57/2025/NĐ-CP, cho phép đơn vị phát điện năng lượng mới ký trực tiếp hợp đồng mua bán điện với khách hàng công nghiệp lớn, bỏ qua mô hình một người mua duy nhất của EVN và thực hiện định giá theo thị trường.

Q4: Chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp đối với dự án năng lượng mới tại Việt Nam là gì?

Các dự án năng lượng tái tạo đáp ứng điều kiện có thể được hưởng ưu đãi miễn thuế 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo (tương đương thuế suất thực tế 10%), trong khi thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp tiêu chuẩn là 20%. Điều kiện áp dụng cụ thể phải căn cứ vào văn bản chấp thuận của dự án.

Q5: Dự án chưa được đưa vào PDP8 có thể tiếp tục triển khai hay không?

Không thể. Việc chấp thuận, phê duyệt và phát triển dự án năng lượng mới tại Việt Nam đều lấy việc được đưa vào PDP8 điều chỉnh làm điều kiện tiên quyết. Dự án chưa được quy hoạch sẽ không có căn cứ pháp lý để được chấp thuận.

Q6: Nghị quyết số 253/2025/QH15 có những thay đổi chính nào?

Nghị quyết này có hiệu lực từ ngày 01/3/2026. Những thay đổi chính bao gồm: cho phép điều chỉnh quy hoạch một cách linh hoạt mà không làm thay đổi mục tiêu tổng công suất; mở rộng phạm vi chủ thể tham gia DPPA; cho phép Thủ tướng trực tiếp chấp thuận chủ trương đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư điện gió ngoài khơi mà không cần đấu thầu; đồng thời quy định giá trúng thầu được dùng trực tiếp làm giá PPA mà không cần đàm phán lần hai.

Q7: Rủi ro cắt giảm công suất lưới điện đối với dự án năng lượng mới tại Việt Nam nghiêm trọng đến mức nào?

Hiện nay, năng lượng tái tạo chiếm khoảng 28% công suất lắp đặt nhưng chỉ tạo ra khoảng 12% sản lượng điện thực tế, cho thấy độ vênh rất lớn. Hệ số công suất bình quân của điện mặt trời chỉ khoảng 15%, và rủi ro cắt giảm đặc biệt rõ trong mùa thủy điện phát cao. Khi lựa chọn địa điểm dự án, cần đánh giá kỹ điều kiện đấu nối lưới và dữ liệu lịch sử về cắt giảm công suất tại khu vực đó.

Liên hệ với Vanzbon: nhận tư vấn ngay để tối ưu báo cáo tài chính và nâng cao tuân thủ thuế

Hoàn tất bốn đánh giá trên không có nghĩa là dự án chắc chắn thành công, nhưng nếu bỏ qua bất kỳ điểm nào, khả năng cao dự án sẽ bị mắc ở một khâu nào đó về sau. Cửa sổ cơ hội của thị trường năng lượng mới tại Việt Nam là có thật, và quy tắc vận hành hiện nay cũng rõ ràng hơn nhiều so với ba năm trước. Tuy nhiên, thị trường này đối xử rất khác giữa “nhà đầu tư đã làm bài tập” và “nhà đầu tư chưa làm bài tập” — nhóm thứ nhất có thể đi xuyên suốt chuỗi phê duyệt một cách trơn tru, trong khi nhóm thứ hai thường chỉ thực sự hiểu thị trường sau khi đã thành lập công ty. Nếu bạn đã hoàn tất phần đánh giá và quyết định tiếp tục, bước tiếp theo là thiết kế cấu trúc đầu tư và khởi động quy trình đăng ký.

Nếu bạn cần rà soát việc dự án có được đưa vào PDP8 hay không, thiết kế cấu trúc đầu tư, đánh giá tuân thủ về tỷ lệ sở hữu nước ngoài, hoặc muốn tìm hiểu thời gian thực tế của giấy phép hoạt động điện lực và phê duyệt đánh giá tác động môi trường, hãy liên hệ đội ngũ Vanzbon để được tư vấn chuyên sâu. Vanzbon đã hoạt động sâu tại thị trường Việt Nam trong nhiều năm, liên tục theo dõi diễn biến pháp lý trong lĩnh vực điện lực, và cung cấp cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vào ngành năng lượng mới tại Việt Nam dịch vụ trọn gói từ đánh giá tính khả thi của dự án, thiết kế cấu trúc đăng ký, nộp hồ sơ IRC/ERC cho đến giấy phép hoạt động điện lực — để tuân thủ trở thành nền tảng giúp dự án triển khai suôn sẻ, thay vì là biến số liên tục làm tiêu hao nguồn lực.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này được xây dựng trên cơ sở pháp luật và quy định của Việt Nam tính đến tháng 4/2026, chỉ nhằm mục đích tham khảo và không cấu thành ý kiến pháp lý. Mọi quyết định đầu tư nên được tham vấn với luật sư và chuyên gia thuế chuyên nghiệp.